Dział: Komórki - część II



W tym dziale znajdują się testy związane z budową, rolą i funkcjonowaniem struktur oraz organelli występujących w komórkach organizmów eukariotycznych. Przydadzą się Wam wiadomości o: budowie i roli związków organicznych i nieorganicznych, budowie i podziałach komórek eukariotycznych, syntezie białek, fotosyntezie oraz oddychaniu wewnątrzkomórkowym.


Kilka porad dotyczących tego jak pracować z testami.






Uwaga! Odpowiedzi do testów oraz konsultacje (np. opinie o ułożonych przez siebie testach) możesz uzyskać po skontaktowaniu się z autorem strony.


W ten sposób * oznaczone będą zadania, do których rozwiązywania przyda się wiedza z klas starszych LO.



Zad. 1

Wszystkie rodzaje białek jakie występują w komórce powstają na rybosomach. W komórkach eukariotycznych rybosomy, podobnie jak u bakterii, zbudowane są z dwóch podjednostek, większej i mniejszej. Każda z podjednostek zbudowana jest z białek i rRNA. Po przeanalizowaniu poniższego rysunku, na którym w sposób schematyczny przedstawiono powstawanie i niewielki wycinek funkcjonowania rybosomów występujących w cytozolu komórki rozwiąż kolejne zadania.

Synteza białek

Zad. 1a

Napisz, w którym miejscu w komórce powstają:

Zad. 1b

Napisz, co "eksportowane" jest z jądra do cytoplazmy.


Zad. 1c

Napisz, który z wymienionych kwasów nukleinowych przenosi informację dotyczącą budowy białek z jądra na rybosomy:


Zad. 2

Poniższy rysunek w sposób schematyczny przedstawia rybosom, na którym zachodzi synteza polipeptydu. Na rybosomie poza miejscem, w którym następuje wiązanie mRNA wyróżniono trzy miejsca odgrywające istotną rolę w procesie biosyntezy. W jednym z nich w dużej podjednostce rybosomu znajduje się enzym odpowiedzialny za powstanie wiązania peptydowego. Po przeanalizowaniu rysunku rozwiąż kolejne zadania.

Funkcjonowanie rybosomu

Zad. 2a

Napisz jak oznaczono miejsce, do którego będą dochodziły tRNA z pojedynczymi aminokwasami a jak miejsce, w którym znajduje się enzym odpowiedzialny za powstanie wiązania peptydowego.


Zad. 2b

Napisz, które z przedstawionych poniżej wiązań powstają w wyniku działania enzymu występującego w większej podjednostce rybosomu.

Różne typy wiązań

Zad. 2c

Napisz jak oznaczono miejsce, w którym wystąpi jeden z kodonów oznaczających stop (UAG, UAA, UGA) kończących syntezę białka.


Zad. 2d*

Po przeanalizowaniu rysunku wymień elementy, które są niezbędne do tego, aby mogło dojść w cytozolu do translacji, napisz krótko na czym ona polega. Energii potrzebnej do przeprowadzenia tego procesu dostarczają związki posiadające wiązania wysokoenergetyczne. Określ do jakiego typu reakcji metabolicznych zaliczyłbyś translację, krótko uzasadnij tę odpowiedź.


Zad. 2e

Przedstawiony na rysunku kwas nukleinowy, który pełni funkcje wzorca dla syntetyzowanego białka ma końce, na których znajdują się oznaczenia 5' i 3' (w cząsteczce cukru wchodzącej w skład kwasu nukleinowego przy węglu oznaczonym 5' lub 3' może zostać przyłączony kolejny nukleotyd). Napisz, które z wymienionych cukrów (glukoza, fruktoza, ryboza, deoksyryboza, laktoza, sacharoza) wchodzą w skład cząsteczki omawianego kwasu nukleinowego.



Zad. 3*

Rybosomy występujące w cytoplazmie (związane lub nie związane z retikulum) mają taką samą wielkość i są większe od rybosomów występujących w mitochondriach i chloroplastach. Rybosomy występujące w chloroplastach są bardzo podobne do bakteryjnych. Synteza białka na wszystkich typach rybosomów występujących w komórce eukariotycznej przebiega podobnie.

Na poniższych rysunkach przedstawiono w sposób schematyczny budowę chloroplastu oraz mitochondrium. Po przeanalizowaniu tekstu zadania oraz rysunków rozwiąż kolejne zadania.

Budowa mitochondrium i chloroplastu

Zad. 3a

Opierając się na tekście zadania określ rodzaje rybosomów, napisz ile różnych rodzajów rybosomów występuje w:

Odpowiedź przedstaw w formie tabelki.

Uwaga! Czy potrafisz rozróżniać tkanki na rysunkach?


Zad. 3b

Wskaż na podobieństwa występujące w budowie obu organelli.


Zad. 3c

Wymień reakcje anaboliczne, które w taki sam sposób przebiegają w obu organellach.


Zad. 3d*

Do przeprowadzenia procesów zachodzących w obu organellach potrzebne są substraty. W wyniku reakcji, które w tych organellach zachodzą powstają produkty. Napisz, co jest substratem i produktem w wymienionych reakcjach: transkrypcja (podaj nazwę ogólną substratów), translacja, fotosynteza, oddychanie tlenowe (w przypadku substratu podaj nazwę związku uznanego za kluczowy w oddychaniu tlenowym).

Odpowiedź przedstaw w formie tabelki.


Zad. 3e*

W chloroplastach w ciągu dnia można spotkać się z występowaniem ziaren skrobi, które znikają z chloroplastów podczas nocy. Napisz, dlaczego ma to miejsce i czemu ma to służyć.


Zad. 3f*

Napisz czy ilość dwutlenku węgla opuszczającego komórki wchodzące w skład: miękiszu asymilacyjnego palisadowego, miękiszu spichrzowego (bulwy ziemniaka) i sklerenchymy, w ciągu dnia oraz w ciągu nocy (przy takiej samej: temperaturze 25oC, ilości tlenu i wody) będzie taka sama. Odpowiedź krótko uzasadnij.

Uwaga! Czy potrafisz rozróżnić te i inne tkanki roślinne na rysunkach?



Zad. 4

Mitochondria i chloroplasty są często nazywane organellami półautonomicznymi. Należą one również do organelli samo replikujących się.

Na poniższym rysunku (jest to fragment komórki) przedstawiono w uproszczony sposób relację pomiędzy jądrem komórkowym a jedną z wymienionych półautonomicznych organelli. Po przeanalizowaniu rysunku rozwiąż kolejne zadania.

Synteza białka mitochondrialnego

Zad. 4a

Podaj nazwy struktur oznaczonych literami A, B, C oraz cyframi 3, 4, 5.


Zad. 4b

Po przeanalizowaniu rysunku napisz, na czym polega owa półautonomiczność narysowanej organelli.


Zad. 4c

W obu przedstawionych na rysunku organellach, w związku z pełnionymi przez nie funkcjami przebiegają różnorodne procesy. Postaraj się je wymienić i krótko scharakteryzować. Tabelka byłaby mile widziana.



Zad. 5

W cytoplazmie komórek poza lizosomami można spotkać bardzo drobne, otoczone pojedynczą błoną pęcherzyki określane wspólną nazwą mikrociał.

We wszystkich komórkach eukariotycznych występują peroksysomy. Zachodzi w nich między innymi redukcja nadtlenku wodoru, utlenianie etanolu do aldehydu.

Tylko u roślin wyższych występują glioksysomy, w nich tłuszcze przekształcane są w cukry.

Po przeczytaniu tekstu zadania rozwiąż kolejne zadania.


Zad. 5a

Aktywność, których mikrociał w komórkach wątroby zwiększy się w wyniku spożycia tłustej golonki podlanej sporą dawką mocnego alkoholu. Uzasadnij krótko pozytywną lub negatywną rolę aktywnych w tym momencie mikrociał, podaj ich nazwę.


Zad. 5a

Napisz w nasionach, których z wymienionych roślin (żyta, pszenicy, rzepaku, lnu, grochu, słonecznika) podczas procesu kiełkowania zwiększy się aktywność glioksysomów. Krótko uzasadnij odpowiedź.



Zad. 6

W komórkach eukariotycznych występują zbudowane z białek mikrofilamenty (zbudowane z aktyny), filamenty pośrednie (białka różne) i mikrotubule (zbudowane z tubuliny).

  1. Biorą one udział w budowie cytoszkieletu nadając kształt komórkom.
  2. Umożliwiają zmianę kształtu i przemieszczanie się komórek.
  3. Głównie z mikrotubul zbudowane są: wici i rzęski.
  4. Ułatwiają transport substancji np. w aksonach.
  5. Biorą udział w przemieszczaniu się różnych struktur w komórkach np. włókna wrzeciono kariokinetyczne zbudowane z mikrotubul.
  6. Biorą udział w tworzeniu wrzeciona kariokinetycznego (centriole).
  7. Biorą udział w szybkim przemieszczaniu się cząsteczek barwników (rozproszenie lub skupienie) w komórkach barwnikowych skóry.

Po zapoznaniu się z treścią zadania i przeanalizowaniu rysunku, na którym przedstawiono: struktury występujące w komórkach, pojedyncze komórki, tkanki, całe organizmy (pomiędzy treścią zadania a rysunkami istnieje ścisły związek), postaraj się rozwiązać kolejne zadania.

Rola filamentów i mikrotubul

Zad. 6a

Na rysunku 1 przedstawiono strukturę, która ulega samoreplikacji pod koniec interfazy. Podaj jej nazwę i napisz, jaki będzie miała wpływ na podziały komórek w stożku wzrostu cebuli. Krótko uzasadnij odpowiedź.


Zad. 6b

Na rysunku 5 zilustrowano pewne doświadczenie.

  1. Napisz, co w tym doświadczeniu badano.
  2. Napisz, jakie wyciągnięto wnioski.
  3. Przystosowaniem do czego jest obserwowane zjawisko?
  4. Podaj nazwę tkanki, z której pobrano użyty w doświadczeniu wycinek.
  5. Napisz czy podobne zjawisko będzie można obserwować w komórkach: skórki, kolenchymy, sitowych (czy potrafisz je rozpoznać na rysunkach?).
  6. Napisz, czy do obserwacji użyłabyś preparatów trwałych (można je kupić!), czy mokrych (nietrwałych).
  7. Czy uważasz, że celem lepszej obserwacji powinno się preparaty wybarwić?
  8. Jakiego instrumentu najlepiej byłoby użyć celem przeprowadzenia doświadczenia (lupy, mikroskopu świetlnego, mikroskopu elektronowego)?

Do pytań od 4 do 8 daj krótkie uzasadnienie.


Zad. 6c

Po przyjrzeniu się rysunkowi 2, na którym przedstawiono Amebę żyjącą w jeziorach napisz, jakie czynności życiowe związane z występowaniem w jej organizmie struktur wymienionych w zadaniu 24 zaznaczono.


Zad. 6d

Określ, co przedstawiono na rysunkach: 3, 4, 6, 7, 9, 10. Napisz, jaką rolę pełnią tam mikrotubule lub struktury, które przy ich udziale powstały.


Zad. 6e

Wiele zwierząt usiłując wtopić się w środowisko przybiera odpowiednią barwę, w przypadku kameleona, ośmiornicy i flądry zmiana barwy następuje bardzo szybko. Powodem zmiany zabarwienia między innymi może być skupianie się lub rozpraszanie cząsteczek barwnika w komórkach skóry. Napisz, w których miejscach w komórkach skóry ryby (rys. 8) cząsteczki barwnika będą się skupiały, w których nastąpi ich rozproszenie. Postaraj się wyjaśnić, dlaczego tak uważasz, za pomocą rysunku udowodnij swoje racje.



Zad. 7*

Po rozwiązaniu testów z tego działu Wiesz już, że w interfazowym jądrze komórkowym (pomiędzy podziałami komórki) zachodzą procesy transkrypcji, w wyniku których powstają wszystkie potrzebne komórce typy RNA. W tych procesach nadrzędną rolę pełni DNA, który jest wzorcem dla powstających na nim kwasów rybonukleinowych. W jądrze powstają również podjednostki rybosomów utworzone z rRNA i białek dostarczonych z cytozolu do jądra. Natomiast z jądra do cytozolu eksportowane są: mRNA, tRNA oraz podjednostki rybosomów.

Na poniższym rysunku przedstawiono jądro komórkowe, po przeczytaniu tekstu i przeanalizowaniu rysunku rozwiąż kolejne zadania.

Budowa jądra

Zad. 7a

Napisz czy przedstawione na rysunku jądro jest jądrem interfazowym. Odpowiedź krótko uzasadnij.


Zad. 7b*

W jądrze komórkowym chromatyna występuje w formie skondensowanej (heterochromatyna) i w formie zdespiralizowanej (euchromatyna).

  1. Napisz, jakie odcinki chromatyny są aktywne (zachodzi na nich transkrypcja), jak je oznaczono na rysunku.
  2. Napisz, czy w komórce z nabłonka jelita cienkiego i w komórce Pantofelka wszystkie odcinki DNA, na których zapisane są geny będą wykorzystywane do transkrypcji.
  3. Podaj przykłady kilku takich samych genów, do transkrypcji których dojdzie w przypadku obu komórek. Odpowiedzi krótko uzasadnij.

Zad. 7c

Napisz, jakie różnice występują w budowie błony jądrowej zewnętrznej i wewnętrznej.


Zad. 7d

Napisz jak zaznaczono miejsce w błonie jądrowej, przez które opuszczają jądro między innymi podjednostki rybosomów i mRNA Podaj nazwę i napisz, jakie ma właściwości.



Zad. 8*

Na poniższym rysunku przedstawiono w sposób schematyczny kilka komórek, w których zaznaczono tylko dwa elementy. Po przeanalizowaniu rysunku rozwiąż kolejne zadania.

Jądra w różnych komórkach

Zad. 8a

Podaj nazwy organelli zaznaczonych na rysunkach, wskaż komórki będące równocześnie organizmami, spróbuj je nazwać.


Zad. 8b*

Napisz, które z zaznaczonych struktur nie biorą udziału w rozmnażaniu płciowym. Krótko wyjaśnij dlaczego.



Zad. 9*

Spośród wymienionych poniżej komórek wybierz komórki posiadające jedno jądro, dwa jądra, wiele jąder oraz komórki, w których nie ma jądra: komórka drożdży, strzępka z trzonu pieczarki, erytrocyt żaby, komórka mięśnia gładkiego, erytrocyt królika, komórka z mięśnia poprzecznie prążkowanego, Pantofelek, Pleśniak czerniejący, komórka ze skórki cebuli.



Zad. 10*

Występowanie większej ilości jąder w komórce może być wynikiem:

Wykorzystując przykłady komórek z zadania 9 dopasuj odpowiednie komórki do sposobu powstania ich "wielojądrowości".



Zad. 11

Cykle życiowe komórek różnią się między sobą (może to zależeć od miejsca ich występowania w organizmie). W zależności od częstotliwości i rodzajów podziałów, przez które komórki przechodzą można je podzielić na kilka klas:

  1. Komórki po kolejnych podziałach mitotycznych dzielą się mejotycznie.
  2. Komórki często dzielą się mitotycznie.
  3. Komórki po podziale, w wyniku którego powstały już więcej nie dzielą się.
  4. Komórki po długim okresie braku podziałów zaczynają się dzielić mitotycznie.

Zaklasyfikuj niżej pokazane komórki do odpowiednich klas, określ miejsce ich występowania. Odpowiedź przedstaw w formie tabeli.

Rodzaje podziałów komórkowych

Zad. 12

Na poniższych rysunkach przedstawiono różne etapy podziału komórki. Po przeanalizowaniu rysunków rozwiąż kolejne zadania.

Podział komórki

Zad. 12a

Napisz, jakie fazy podziałów komórki przedstawiają kolejne rysunki.


Zad. 12b

Przypatrz się rysunkowi III, wskaż i nazwij struktury, w skład których wchodzą mikrotubule.


Zad. 12c

Wskaż materiał genetyczny znajdujący się na rysunkach I, III i IV. Napisz, jakie dostrzegasz różnice w jego budowie.



Zad. 13*

Cały DNA zawarty w jądrze komórkowym podzielony jest na odcinki. W wyniku kondensacji chromatyny w profazie ujawniają się chromosomy. Zespół chromosomów charakterystyczny dla każdego gatunku nosi nazwę kariotypu. Kariotyp człowieka składa się z 2n=46 chromosomów, tyle właśnie będzie znajdowało się chromosomów w jądrach komórek skóry, mięśni. Ilość chromosomów w komórkach somatycznych szympansa 2n=48, u gołębia 2n=80, u muszki owocowej 2n=8, u pszenicy 6n=42, u drożdży n=17.

Napisz, które z wymienionych organizmów są poliploidami, które są haploidalne, a które diploidalne.

Napisz, jaki będzie zapis mówiący o ilości chromosomów w komórce jajowej szympansa, jądrze generatywnym w pyłku pszenicy i w plemniku gołębia.



Zad. 14*

Na poniższym rysunku w sposób schematyczny przedstawiono powstawanie z komórek macierzystych (A), komórek rozrodczych (B), z połączenia których powstają zygoty (C).Liczne podziały mitotyczne doprowadzają do wzrostu i rozwoju młodych organizmów. Napisz, który ze schematów (I, II, III) powiązałbyś z: przedroślem paprotników, gametofitem mszaków, sporofitem sosny, królikiem, bliźniętami jednojajowymi, bliźniętami dwu jajowymi.

Napisz, jaki rodzaj podziałów miał miejsce przy powstawaniu komórek w każdym ze schematów. Odpowiedź krótko uzasadnij.

Powstawanie komórek rozrodczych

Zad. 15

W komórkach roślin i grzybów występują tak zwane składniki nie plazmatyczne. Wymień je.



Zad. 16

Wodniczka odgrodzona jest od cytoplazmy tonoplastem. Wewnątrz wodniczki poza wodą gromadzone są na stałe te substancje, których komórka chce się pozbyć: garbniki, alkaloidy lub związki chwilowo niepotrzebne np. cukry, białka. Napisz, które z poznanych przez Ciebie struktur komórkowych, biorą udział w powstawaniu i powiększanie się wodniczek. Napisz, w których komórkach, młodszych czy starszych wodniczka będzie większa, krótko uzasadnij odpowiedź.



Zad. 17

Co się dzieje w:


Zad. 18

W pewnym doświadczeniu wycięto z buraka ćwikłowego 3 kostki, przemyto je porządnie wodą i umieszczono w:

Po pewnym czasie zaobserwowano wyraźną zmianę płynu na czerwony w probówce 2 i 3.

Napisz, dlaczego nie zmienił się kolor wody w probówce nr 1.



Zad. 19

Napisz, co powinna zrobić dobra gospodyni by uzyskać piękny czerwony (nie siny) kolor barszczyku z buraków.




Testy sprawdzające wiadomości z budowy chromosomów i kwasów nukleinowych, a także budowy i funkcjonowania jądra oraz rybosomów znajdują się również w dziale Genetyka. Warto się z nimi zapoznać.



Ewa Niemczewska-Borowczak
Ul. Podhalańska 12/3
80-322 Gdańsk Oliwa
Tel: 554-42-30
E-mail: niemczewska@wp.pl

Powrót do początku strony
Główna strona